Triduum Paschalne

Triduum Paschalne

admin

1 kwietnia, 2021

Aktualności

Triduum Paschalne to najważniejsze wydarzenie w roku liturgicznym rzymskich katolików oraz starokatolików, którego istotą jest celebracja misterium paschalnego: męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa. Rozpoczyna się wieczorną Mszą w Wielki Czwartek, kończy zaś nieszporami Niedzieli Wielkanocnej.

WIELKI CZWARTEK

Wydarzenia Wielkiego Czwartku można podzielić na dwie fazy: to, co się wydarzyło w Wieczerniku, oraz wypadki, które miały miejsce na Górze Oliwnej. Liturgia tego dnia wyraźnie je wyodrębnia. Podczas Ostatniej Wieczerzy Chrystus ustanawia dwa sakramenty: Eucharystię i Kapłaństwo.

SAKRAMENT KAPŁAŃSTWA

Wielki Czwartek to  święto wszystkich kapłanów. Jest to dzień, w którym bardziej niż każdego innego dnia w roku mamy okazję uświadomić sobie, jak wiele kapłanom zawdzięczamy.

 Księże Proboszczu,
– dziękujemy , że odpowiedziałeś na głos Chrystusa,
który wzywał Cię do pójścia za Nim.
Dziękujemy za Twoją pracę w naszej parafii,
za każdą Eucharystię, kazanie, spowiedź, modlitwę,
błogosławieństwo, za wszystkie udzielone sakramenty
i za wszystkie łaski, które dzięki Twojej  posłudze otrzymaliśmy od Pana
– z głębi serca dziękujemy!
Zwłaszcza teraz kiedy tak bardzo nam tego brakuje!
Jesteśmy także wdzięczni za serdeczność, uśmiech, życzliwość,
otwartość, wszelką pomoc i poświęcony czas.
Życzymy, abyś zawsze pozostał wierny Chrystusowi.
Niech On obdarza Cię tymi łaskami, których potrzebujesz,
by jeszcze pełniej realizować kapłańskie powołanie.
Życzymy zdrowia, radości, życzliwych ludzi na swej drodze,
a także realizacji osobistych pragnień.
Niech droga, na którą zaprosił Cię Chrystus
– Najwyższy Kapłan będzie drogą ku świętości,
niech Matka Chrystusa – Matka Kapłanów swą macierzyńską miłością broni ,
osłania i czuwa nad Tobą.
I byś codziennie mógł powtarzać za ks. Janem Twardowskim:

„Własnego kapłaństwa się boję,
własnego kapłaństwa się lękam
i przed kapłaństwem w proch padam,
i przed kapłaństwem klękam
W czerwcowy poranek mych święceń
dla innych szary zapewne
jakaś moc przeogromna
z nagła poczęła się we mnie
Jadę z innymi tramwajem
biegnę z innymi ulicą
nadziwić się nie mogę
swej duszy tajemnicą.”

NAJŚWIĘTSZY SAKRAMENT

Podczas Ostatniej Wieczerzy Chrystus ustanawia Eucharystię.

Z miłości do człowieka nie tylko oddaje swoje życie za nas na krzyżu, lecz pragnie też przychodzić do nas każdego dnia w Eucharystii. Chrystus pragnie, byśmy, spożywając Jego Ciało i pijąc Jego Krew, trwali w Nim, a On w nas (J 6,56). Kościół jest wierny poleceniu Syna Bożego: „Czyńcie to na moją pamiątkę” (1 Kor 11,24) i nieustannie celebrował i celebruje Eucharystię. Sakrament ten jest źródłem i szczytem całego naszego życia duchowego, życia chrześcijańskiego, życia Kościoła. Jest to jednocześnie największa cześć i uwielbienie, jakie możemy oddać Bogu. Kapłan odprawiając Mszę św.  działa In persona Christi – w osobie Chrystusa i w imieniu Kościoła. Biorąc każdorazowo udział we Mszy św., uczestniczymy w ofierze Chrystusa, którą złożył On Ojcu na krzyżu za całą ludzkość. Różni się jedynie sposób ofiarowania: ofiara na krzyżu była krwawa, Msza św. jest ofiarą bezkrwawą.

WIELKI PIĄTEK

Jest to dzień wspominania Męki i Śmierci Pana Jezusa na Krzyżu. Najważniejsze jest, aby w tym dniu jednoczyć się z Panem Jezusem cierpiącym za nas.

Jedna z najbardziej przejmujących liturgii w ciągu całego roku będzie tematem dzisiejszych rozważań – Liturgia Męki Pańskiej sprawowana w godzinach popołudniowych czy wieczornych w Wielki Piątek. Przejmująca liturgia choć bez Mszy św., bez Eucharystii. Komunię św. – z tego powodu tylko pod jedną postacią – przyjmiemy z darów uprzednio zakonsekrowanych – w czasie Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek.

W Liturgii Męki Pańskiej mamy na nowo spojrzeć na to w czym uczestniczymy przez cały rok. Np. akt pokutny na początku Mszy św. W liturgii wielkopiątkowej zamiast niego – szczególna procesja wejścia. Kapłani i posługujący wychodzą do ołtarza w całkowitej ciszy, bez żadnych śpiewów, antyfon. Potem przed ołtarzem padają na twarz, na ziemię. Znak pokory, uniżenia się – my w tym czasie klęczymy. Chrystus dla nas uniżył się dobrowolnie i my razem z Nim uniżamy się. Nie poniżamy samych siebie, ale uniżamy się razem z Nim. 

Wielki Piątek to jednak przede wszystkim święto krzyża. Najważniejszym momentem liturgii jest adoracja krzyża. Wnosimy krzyż dłuższą drogą od tyłu kościoła z trzykrotnym zatrzymaniem się we wnętrzu świątyni (analogicznie uczynimy z świecą paschalną dzień później). To wnoszenie pomaga lepiej przeżyć świętość tego znaku. Klękamy przed krzyżem jak przed Najświętszym Sakramentem (tak zresztą mamy czynić po liturgii przez całą Wielką Sobotę – wchodząc czy wychodząc z kościoła). Oddajemy cześć krzyżowi w sposób bardzo osobisty – wszyscy procesjonalnie podchodzimy do krzyża i całujemy go. Mamy przez to wyrazić naszą miłość do Chrystusa i wdzięczność. Cała adoracja krzyża zmierza do intronizacji czyli wywyższenia krzyża nad stołem Wieczerzy Pańskiej. Uczta Pańska jest bowiem pamiątką męki Chrystusa. Ta intronizacja krzyża sprawia, że stół Wieczerzy Pańskiej staje się ołtarzem ofiary. Wiąże się to faktem nie odprawiania Mszy św. w tym dniu – żeby Wielki Czwartek nie był tylko ucztą, a Wielki Piątek nie był tylko świętem krzyża. To jakby dwie strony jednej rzeczywistości, chronologicznie też patrząc to jeden, pierwszy dzień triduum – Msza Wieczerzy Pańskiej – ustanowienie Eucharystii, podkreślenie, że jest ucztą, a z drugiej strony Liturgia Męki Pańskiej czyli ofiary Chrystusa. Uczta i ofiara, czasem mówimy o uczcie ofiarnej. Popatrzmy na nasz ołtarz – obok niego jest krzyż, który przypomina nam o ofierze Chrystusa.

WIELKA SOBOTA

Jak w tygodniu niedziela, tak w roku kościelnym święta Wielkanocy są najważniejszymi obchodami liturgicznymi. Niedziela jest cotygodniową Paschą, a Wielkanoc coroczną. Słusznie podkreśla się, że Męka, Śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa, to wewnętrzna siła wiary chrześcijańskiej, źródło zbawienia i fundament wszystkich obchodów liturgicznych.

Ta najważniejsza i najstarsza uroczystość doroczna, dość wcześnie, bo co najmniej od IV wieku obejmowała trzy dni. Święty Augustyn († 430 r.) mówił o świętym triduum ukrzyżowanego, pogrzebanego i wskrzeszonego Pana. Według nowego kalendarza liturgicznego, Triduum Paschalne rozpoczyna się Mszą św. Wieczerzy Pańskiej, osiąga swój szczyt w Wigilii Paschalnej i kończy się nieszporami niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego.

Wielka Sobota jest dniem ciszy żałobnej. Kościół trwa przy Grobie Pańskim rozważając Mękę i Śmierć Chrystusa. Poświęcenie pokarmów wielkanocnych należy poprzedzić wspólną adoracją przy Bożym Grobie. Kościół powstrzymuje się od sprawowania Ofiary Mszy św., dlatego główny ołtarz pozostaje obnażony.

Wielka Sobota nie ma swojego nabożeństwa. Śpiewa się jedynie lub recytuje chórowo Godzinę Czytań i Jutrznię (dawniej były to tzw. Ciemne Jutrznie). Wigilia Paschalna należy już do Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego.

Na Wigilię Paschalną składają się:

Liturgia światła – poświęcenie ognia, przygotowanie paschału, procesja do kościoła oraz śpiew orędzia wielkanocnego (Exultet). Rozpalony i poświęcony ogień symbolizuje Bożą światłość, której udziela nam On przez swojego Syna Jezusa Chrystusa. Paschał jest symbolem Zmartwychwstałego Pana. Wyryty na nim krzyż oznacza jego zbawczą śmierć zaś pięć otworów z tkwiącymi w nich czerwonymi ziarnami kadzidła to symbole Jego zbawczych ran. Litery greckie alfa i omega oznaczają, że do Chrystusa należą czasy i wieczność. On jest początkiem i celem wszystkiego. Procesja z paschałem, zapalonymi świecami i trzykrotnym śpiewem aklamacji „Światło Chrystusa”, nasuwa na myśl zdanie Chrystusa Pana: „Ja jestem światłością świata. Kto idzie za Mną, nie będzie chodził w ciemnościach, lecz będzie miał światłość życia” (J 8,12). Orędzie wielkanocne sięga starożytności chrześcijańskiej. W uniesieniu poetyckim wielbi Chrystusa przynoszącego zbawienie.

Liturgia Słowa Bożego – składa się z siedmiu czytań ze Starego Testamentu, dwóch czytań z Nowego Testamentu (Epistoła i Ewangelia) oraz homilii. Ilość czytań ze Starego Testamentu może być zredukowana, jednak zawsze jest czytanie o wyjściu Izraela z Egiptu i jego przejściu przez Morze Czerwone (Wj 14). Czytanie to bowiem zawiera typologię Paschy chrześcijańskiej.

Liturgia chrzcielna – składa się z litanii do Wszystkich Świętych, błogosławieństwa wody chrzcielnej, chrztu św. oraz odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych. Litania unaocznia prawdę, że przez chrzest człowiek zostaje włączony do wspólnoty ze Świętymi Pańskimi. Podczas Poświęcenia wody celebrans zanurza paschał w święconej wodzie i prosi Boga, aby przez Swojego Syna zesłał na tę wodę moc Ducha Świętego. Zanurzenie to symbolizuje prawdę, iż chrzest jest sakramentem współumierania i współzmartwychwstania z Chrystusem (Rz 6). Po poświęceniu wody, gdy są kandydaci, następuje chrzest. Jeśli obecny jest biskup lub kapłan z odpowiednimi uprawnieniami, wtedy przygotowani dorośli kandydaci otrzymują również sakrament bierzmowania. Teraz następuje odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych, podczas których wierni trzymają w rękach zapalone świece.

Liturgia Eucharystyczna – ma swój zwykły przebieg, jak w każdej Mszy św. Wierni, za zgodą ordynariusza, mogą przyjmować Komunię św. pod obiema postaciami. Byłoby to nawiązanie do starej praktyki Kościoła, kiedy Komunię św. zawsze przyjmowano pod obiema postaciami (do XIII wieku). Od wczesnego średniowiecza, kiedy liczba dorosłych kandydatów do chrztu zmalała, Mszę św. Wigilii Paschalnej odprawiano już przed północą. Niedziela pozostała wtedy bez Mszy św. Stąd też w VI wieku wprowadzono Mszę św. w Niedzielę Wielkanocy z własnym formularzem. Treść jego ograniczyła się do samego tylko Zmartwychwstania Pańskiego.

Procesja rezurekcyjna – może odbywać się po obrzędach Wigilii Paschalnej lub też w Niedzielę Zmartwychwstania rano przed Mszą św. Procesja ta w Polsce dalej jest pielęgnowana w odnowionej liturgii. Jest ona ciągłym przypominaniem światu tajemnicy Zmartwychwstania Pańskiego i ciągłym wzywaniem całego stworzenia do udziału w triumfie Zmartwychwstałego Pana.